piątek, 24 kwietnia 2020

„Mrs. America”, czyli inny rodzaj feminizmu


„Mrs. America” przenosi nas do Stanów Zjednoczonych w latach 70. XX wieku, do czasów, gdy feministki walczyły o wprowadzenie do Konstytucji poprawki ERA (ang. Equal Rights Amendment), która dotyczyła równości płci. Aby ustawa przeszła, musiało się na nią zgodzić 38 stanów. Osobą, która aktywnie opowiadała się przeciwko niej, była Phyllis Schlafly – główna bohaterka nowego serialu HBO.

O Equal Rights Amendment po raz pierwszy wzmiankowano w 1923 roku, z niewiadomych jednak powodów dopiero w latach 70. wykonano realny krok w tym kierunku. Ruchy feministyczne, które w tamtych czasach zrzeszały coraz większą liczbę zwolenniczek, sprawiły, że postrzeganie kobiet fundamentalnie się zmieniło. Kobieta przestała być  jedynie „panią ogniska domowego”, dekoracją mężczyzny i „społecznym warzywem”. Zatem w 1971 r. ERA wróciła na wokandę i cieszyła się poparciem również partii republikańskiej. Zgoda 38 stanów była warunkiem wpisania poprawki do Konstytucji. Wyglądało na to, że się uda, ale w 1972 pojawiła się niespodziewana przeszkoda – Phyllis Schlafly, która publicznie przekonywała kobiety, że nie są uciśnione, lecz uprzywilejowane. Rzucała niekorzystne światło na opozycję mówiąc, że feministki chcą odebrać kobietom alimenty, a ich córki wysyłać na wojnę. Pogrążona w żalu i zmęczeniu wojną w Wietnamie Ameryka łatwo to „łyknęła”, tym samym doprowadzając do upadku poprawki. Opisane wydarzenia rzucają cień na aktualną sytuację – ERA do tej pory nie została wpisana do amerykańskiej Konstytucji.

W 1972 ERA przeszła przez Kongres i została zatwierdzona przez prezydenta Nixona. W 1977 roku 35 z 38 potrzebnych stanów wyraziło zgodę na poprawkę. Przez całe lata 70. Schlafly aktywnie działała zrzeszając coraz większą liczbę kobiet. Phyllis, która wcześniej przegrała wybory do Kongresu, w końcu mogła spożytkować magazynującą się w niej ambicję polityczną. Jej hasła mówiące o niebezpieczeństwach feminizmu i świętości amerykańskiej rodziny dotarły do konserwatywnych gospodyń domowych.

Co spowodowało tak wielkie poparcie ruchu antyfeministycznego? Schlafly rozumiała, że kobiety nie postrzegały feminizmu jako rozwiązania ich problemów. Rola gospodyni domowej była czymś naturalnym w ówczesnej rzeczywistości, a kobiety, które się w niej odnajdywały, czuły się oceniane i marginalizowane przez poprawkę feministek. Kobiety o konserwatywnych poglądach odebrały działania feministek jako próbę zburzenia ich światopoglądu. Usłyszały bowiem, że są poniżane, niebrane pod uwagę, nieważne. Podczas spotkania z republikańskimi prawodawcami (wszyscy byli mężczyznami) Phyllis powiedziała: „niektóre kobiety lubią winić seksizm za swoje porażki, zamiast przyznać, że nie starały się wystarczają mocno”.

Podczas kampanii Donalda Trumpa w 2016 roku Phyllis Schlafly, określana jako antychryst praw kobiet, wystąpiła na scenie i wyraziła publiczne poparcie dla przyszłego prezydenta. Ostateczne statystyki pokazały, że na Trumpa głosowało aż 53% Amerykanek. Liberałowie ubolewając nad wynikiem zastanawiali się, dlaczego kobiety głosowały na Trumpa, ale według mnie bardziej istotnym pytaniem jest to, czemu wszyscy myśleli, że tego nie zrobią?

„Mrs. America” pokazuje obie strony „sporu”, a każdy odcinek ma inną bohaterkę, co pokazuje, że za sukces tak dużego przedsięwzięcia nie odpowiada nigdy jedna osoba. Schlafly byłą mistrzynią PR-u. Każde swe wystąpienie rozpoczynała od podziękowania swojemu mężowi, który „pozwolił jej dziś tu być” – robiła to specjalnie, wiedziała przeciwko komu stoi. Można ją podziwiać, popierać lub nie, ale jedno jest pewne – cała ta historia to wielka lekcja na przyszłość. A nam, Polkom, jest z pewnością bliższa niż się wydaje. Zaledwie parę dni temu miał miejsce Strajk Kobiet przeciwko ustawie Kai Godek. W Polsce okazja do walki o prawa kobiet zawsze się znajdzie, a temat zaostrzenia ustawy antyaborcyjnej wraca do nas jak bumerang.


Natalia Sobkowiak

Fot. materiały prasowe

piątek, 17 kwietnia 2020

Na czym polega fenomen "Domu z papieru"?



Dynamiczność, nieprzewidywalność, poczucie humoru, doza sarkazmu to cechy charakterystyczne nie tylko bohaterów, ale i całej produkcji. Co ma w sobie historia idealnie zaplanowanego skoku, dokonanego przez grupę osób ubraną w czerwone kombinezony i maski Dalego? Już sam serial sugeruje, że reprezentują oni opór, sprzeciw wobec systemu. Czy to właśnie dlatego wszyscy kibicują złoczyńcom? Bo się z nimi utożsamiają?

„Dom z papieru” to najpopularniejszy hiszpański serial, który stał się najchętniej oglądaną produkcją nieanglojęzyczną  wg danych Netflixa. Aktualnie jest to popkulturowy fenomen na globalną skalę. Czerwone kombinezony, maski Dalego i piosenka „Bella ciao ” (utwór włoskich partyzantów z czasów II wojny światowej) stały się rozpoznawalne na całym świecie. Niektórzy widzowie uznali, że to wszystko jest przypadkowe. A niektórzy szukali w tej produkcji tzw. easter eggs (ukrytych, zakamuflowanych treści). Przykładowo, czerwone kombinezony – można założyć, że ten kolor jest jedynie krzykliwy i nic sobą nie reprezentuje, choć bardziej prawdopodobna jest teoria, że nie został on wybrany przypadkowo. Czerwień, bo przeplata się w tej historii miłość, śmierć (czyli krew), rewolucja. Kim był Salvador Dali? Hiszpańskim malarzem kojarzonym z awangardą i sprzeciwem wobec utartych schematów. Wizerunek idealny dla złoczyńców, którzy chcą dać nauczkę władzom. Z tego również powodu wybranie sobie imienia Salvador przez Profesora (mózg operacji) w razie styczności z policją i hiszpańskim wywiadem raczej nie jest przypadkowe.

Choć pozornie serial rozpoczyna się perypetiami postaci znanej nam pod imieniem Tokio (która jest również pierwszoosobowym i wszechwiedzącym narratorem), to tak naprawdę wszystko zaczęło się od Profesora - nieśmiałego szachisty (jak sam o sobie mówi), który wymyślił „plan idealny” napadu na Mennicę Królewską w Hiszpanii wraz ze wszystkimi możliwymi jego wariacjami. Kiedy poznajemy kolejne postacie, nasze emocje względem nich układają się jak sinusoida – albo kochamy, albo nienawidzimy, nie ma czegoś „pomiędzy”. Z częścią się utożsamiamy, bo kierują się bliskim nam kodeksem moralnym. Reszta to  postacie uosabiające „system” – Alicia Sierra i agent Tamayo (osoby agresywne, niezrównoważone, których etos pozostawia wiele do życzenia).

3. i 4. sezon opowiada o kolejnym napadzie – tym razem na Bank Hiszpanii, w którym znajduje się 90 ton czystego złota, stanowiącego rezerwy kraju. To, co mnie osobiście w tych sezonach urzekło, to silne postaci kobiet. Nairobi, która daje reprymendę traktującym ją przedmiotowo mężczyznom. Tokio, która mimo swej porywczości, wykonuje operację na postrzelonej w serce koleżance i przejmuje dowodzenie. Alicia Sierra – znienawidzona przez wszystkich pani inspektor, która będąc w zaawansowanej ciąży i ssąc lizaka, bez wahania torturuje i zleca atak.

„Dom z papieru” ostatecznie uczy, że prosty, dychotomiczny podział na czarne i białe nie istnieje. Nic nie jest do końca dobre czy złe. Rabusie i kryminaliści, którzy w teorii powinni być „źli”, nawołują do rewolucji i pokazują społeczeństwu, że jeśli coś się nie podoba można wziąć sprawy w swoje ręce.

Jest to jeden z powodów, dla których serial stał się swoistym symbolem rewolucji i oporu. W Ameryce Łacińskiej w pewnym momencie ubierano czerwone kombinezony, maski Dalego i z piosenką „Bella ciao” na ustach uczestniczono w protestach. Doszło do tego, że w Turcji zabroniono emisji „Domu z papieru”, aby nie zachęcać mieszkańców do buntu.

Wszystko wraca do roku światowego kryzysu gospodarczego, czyli 2008. Gospodarki na całym świecie nie mogły się podnieść, a Hiszpania ucierpiała wyjątkowo dotkliwie. Wtedy też mieszkańcy Hiszpanii (a także Grecji i Włoch) wyszli na ulice w proteście przeciwko systemowi, który oszukał wielu niewinnych ludzi. Bunt przeciwko tej niesprawiedliwości siedzi w głowach bohaterów, dlatego też rozpoczynają rewolucję wycelowaną w kapitalizm.

Ale ta historia już miała miejsce, prawda? Można nazwać „Dom z papieru” hiszpańskim „Ocean’s Eleven”. Tyle, że z lepszych pobudek, lepiej zaplanowane i na większą skalę. Iberyjskie produkcje mają to do siebie, że często posiadają charakter telenoweli. Tak jest również w tym przypadku. Nie jest to nic złego, a nawet wychodzi serialowi na korzyść. Kojarzymy telenowele z miłosnymi wzlotami i upadkami, które cechują się absurdalnością. Tutaj natomiast ten pierwiastek telenoweli został użyty względem akcji – miłość tańczy w parze ze śmiercią, choć nie wiadomo, kto prowadzi.


Natalia Sobkowiak
Fot. materiały reklamowe

czwartek, 9 kwietnia 2020

Rewolucja pod przymusem


Od 12 marca kina i inne ośrodki kultury są zamknięte. Daty premier filmowych zostały przełożone, bądź zmienił się ich charakter – filmy są wprowadzane do obiegu na platformach streamingowych lub VoD (ang. Video on Demand), takich jak Netflix i HBO GO. Festiwale filmowe zostały odwołane, nieliczne zostały przesunięte na inny termin, część z nich odbędzie się on-line. Plany filmowe zostały wstrzymane i ci, którym udało się skończyć zdjęcia przed ogłoszeniem stanu zagrożenia epidemicznego, cieszą się, bo mogą zająć się montażem. Czy kina przetrwają ten trudny okres?

W styczniu 2020 roku zamknięto kina w chińskiej prowincji Hubei (na terenie której znajduje się Wuhan – miejsce wybuchu epidemii). Niedługo potem zawieszono działanie 70 tysięcy kin w całych Chinach. Po ponad dwóch miesiącach rygorystycznej kwarantanny w Chinach ponownie otwarto ponad 500 placówek, czyli 5% wszystkich kin. Ile osób pojawiło się na pierwszym seansie po kwarantannie? Nikt. Ludzie dalej siedzą w domach. Nikt z nas nie jest w stanie przewidzieć, jak to będzie wyglądało w Polsce po umorzeniu stanu wyjątkowego.

Organizatorzy Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes zdecydowali, że tegoroczna edycja nie odbędzie się, jak zawsze, w maju. Nie podano do publicznej wiadomości nowej daty festiwalu, lecz przewiduje się ją na przełom czerwca i lipca. Do tej pory festiwal odwołano i przełożono jedynie raz (odwołano w 1939 roku, kiedy to miała odbyć się premierowa edycja, ale 1 września wybuchła II wojna światowa, a przełożono w 1968 roku z powodu strajków we Francji).

Jak podaje amerykański związek przemysłu rozrywkowego International Alliance of Theatrical Stage Employees (IATSE), zawieszenia produkcji związane z COVID-19 i odwoływanie różnych wydarzeń spowodowało utratę pracy 120 tysięcy osób w samym Hollywood. Straty z powodu tego sparaliżowania sztuki filmowej mogą być ogromne (wg amerykańskiego czasopisma „The Hollywood Reporter” Disney traci dziennie 350 tysięcy dolarów). 17 marca IATSE ogłosiło, że poświęci 2,5 miliona dolarów na rzecz trzech organizacji charytatywnych: The Actors Fund (ogólnokrajowa organizacja obejmująca pomoc finansową w nagłych wypadkach, zakwaterowanie, opiekę zdrowotną itp.), The Motion Picture and Television Fund (organizacja charytatywna założona w 1921 roku przez Charliego Chaplina w celu zapewnienia pomocy i opieki osobom z kinowego i telewizyjnego przemysłu) oraz The Actors Fund of Canada, które jest kołem ratunkowym kanadyjskiego przemysłu rozrywkowego.

Pandemia dotknęła również dzieła, które jedynie czekały na swoją premierę. Przesunięto daty wpuszczenia na ekrany największych zapowiedzianych hitów, a te filmy, które debiutowały na polskich ekranach lub miały premierowo wejść już zaraz, zostały udostępnione na takich platformach jak Netflix i HBO GO, np.: „W lesie dziś nie zaśnie nikt” Bartosza Kowalskiego czy „365 dni” Barbary Białowąs, które w kinach zdążyło zobaczyć 1,6 miliona widzów. 25. część przygód Jamesa Bonda, zatytułowana „Nie czas umierać”, najprawdopodobniej ujrzy światło dzienne dopiero w listopadzie, podobnie „Mulan”, „Czarna wdowa” i „Wonder Woman 1984”, na które wszyscy czekali ze zniecierpliwieniem.

Sytuacja w Polsce jest jeszcze niedoprecyzowana. Aktualnie zawieszenie swych produkcji potwierdziło ponad 180 projektów, a to jedynie stan z 22 marca. Polski Instytut Sztuki Filmowej (PISF) poinformował, że na ten moment nie da się oszacować poziomu strat, jakie poniosą polskie kina. Sytuacja jest dynamiczna. Zachorowalność wciąż ma tendencję wzrostową, pomimo zaostrzania zasad kwarantanny w całej Polsce.

Patrząc na zachowanie mieszkańców Chin, sytuacja opanowania wirusa nie oznacza powrotu do dawnych aktywności. Po czasie kwarantanny, która z kolejnym rozporządzeniem rządu się wydłuża, ludzie mogą potrzebować czasu na powrót do życia takiego, jakie znamy sprzed epidemii. Aktualnie chlebem powszednim nas wszystkich jest praca zdalna i zachowywanie wszystkich środków ostrożności. Pandemia powoduje straty we wszystkich dziedzinach i nie wiadomo, do jakiej Polski wrócimy po tym wszystkim. O wiele łatwiej jest gospodarkę zburzyć niż pobudzić. Jednakże, w czasie gdy oglądamy 4. sezon „Domu z papieru” lub czytamy po raz kolejny „Wiedźmina” Andrzeja Sapkowskiego, musimy pamiętać o tym, że w najmroczniejszym okresie, gdy wszystko się zatrzymało, zwróciliśmy się w stronę sztuki.

Natalia Sobkowiak
Fot. materiały prasowe